Een lange weg voor Azerbeidzjan

Aanmatigend? Zeker, en helemaal voor een land dat pretendeert een democratie te zijn. Maar de woorden van Ilham Aliyev, zoon van de president, uitgesproken op een partijcongres november vorig jaar moeten wel serieus worden opgevat.

Tragiek
In 1991 verklaarde Azerbeidzjan zich onafhankelijk van de Sovjet-Unie, maar het lot is het land sindsdien nog niet gunstig gezind geweest. Het verlies van de enclave Nagorno-Karabach is een nationaal trauma geworden, ook omdat de gevolgen ervan nog steeds zichtbaar zijn. Het moederland werd tijdens de oorlog en na de verovering van de enclave door Armenië ineens geconfronteerd met een enorme vluchtelingenstroom: 310.000 Azeri vertrokken uit Nagorno-Karabach en 196.000 Azeri uit Armenië.
Verder heeft Azerbeidzjan te kampen met structurele economische tegenwind. Van oorsprong was het land al een van de armste republieken van de Sovjet-Unie en daar kwam tegen de verwachtingen in – Azerbeidzjan is rijk aan olie en gas – na 1991 nauwelijks verandering in. Hoge inflatie, dalende groei en stijgende werkloosheid zorgen ervoor dat het overgrote deel van de Azeri onder de armoedegrens leeft. Onenigheid met landen in de regio over de natuurlijke hulpbronnen in de Kaspische Zee zorgen voor internationale spanningen en onvoldoende exploitatie van de rijkdommen.
Daarnaast ging Azerbeidzjan begin jaren '90 gebukt onder een machtsstrijd, waarbij in twee jaar tijd vier presidenten aan de macht kwamen die vervolgens weer het veld moesten ruimen. In 1993 kwam een einde aan deze chaos met de staatsgreep van de huidige president Heydar Aliyev, voormalig KGB-agent en lid van het Politbureau.

Dynastie?
Aliyev regeert Azerbeidzjan sindsdien als absoluut heerser. Bij verkiezingen wordt het de oppositie vrijwel onmogelijk gemaakt campagne te voeren. Bij verkiezingen constateren waarnemers keer op keer fraude op grote schaal. Demonstraties worden vaak met geweld neergeslagen, er komen meldingen van martelingen binnen en een strenge censuur maakt persoonsverheerlijking van de president mogelijk. Desondanks is Azerbeidzjan erin geslaagd lid van de Raad van Europa te worden.
Eind vorig jaar is een grondwetswijziging aangenomen waardoor niet meer de voorzitter van het parlement, maar de premier plaatsvervangend staatshoofd wordt. Als Aliyev zijn zoon daartoe benoemt, dan zal Ilham bij plotseling overlijden van zijn vader automatisch het presidentschap overnemen. Om Ilham voor te bereiden op zijn toekomstige taak, wordt hij nu al dikwijls geconsulteerd en gaat hij vaak mee op staatsbezoek. Naast het portret van Aliyev verschijnt ook steeds vaker dat van zijn zoon.

In oktober van dit jaar worden opnieuw presidentsverkiezingen gehouden. Ondanks zijn slechte gezondheidstoestand heeft de bijna 80-jarige Aliyev zich daarvoor opnieuw gekandideerd. De zwaar verdeelde oppositie probeert nu overeenstemming te bereiken over een gezamenlijke kandidaat. Lukt dat niet, dan zullen de woorden van Ilham voor de komende vijf jaar profetisch blijken.

Reyer Baas
(student-stagiair AMS)