De radicaliserende retoriek van Saakashvili
29 januari 2010
De Georgische president Mikheil Saakashvili gaat een radicaliserende en militariserende kant op. Dit blijkt voornamelijk uit een aantal recente toespraken, maar ook uit regeringsplannen voor, bijvoorbeeld, het onderwijs.
Door Marina Ohanjanyan, Project Manager AMS/ European Forum for Democracy and Solidarity
Nieuwjaarstoespraak
Één van de duidelijkste voorbeelden is de nieuwjaarstoespraak van de president. In een toespraak waarvan men over het algemeen voornamelijk optimistische vooruitzichten, felicitaties en goede wensen verwacht, werd een verontrustend beeld geschetst van een Georgië waarin ieder een wapen moet kunnen hanteren om zich te verdedigen tegen de ‘vijand’ van het land – een klaarblijkelijke referentie naar Rusland. ‘Als we de kinderen van Georgië vrij geboren willen zien op ons grondgebied moeten we bereid zijn in één hand een schoffel vast te houden en in de ander een wapen’ zei de president.
Één van de duidelijkste voorbeelden is de nieuwjaarstoespraak van de president. In een toespraak waarvan men over het algemeen voornamelijk optimistische vooruitzichten, felicitaties en goede wensen verwacht, werd een verontrustend beeld geschetst van een Georgië waarin ieder een wapen moet kunnen hanteren om zich te verdedigen tegen de ‘vijand’ van het land – een klaarblijkelijke referentie naar Rusland. ‘Als we de kinderen van Georgië vrij geboren willen zien op ons grondgebied moeten we bereid zijn in één hand een schoffel vast te houden en in de ander een wapen’ zei de president.
Een paar dagen daarvoor, op 26 december, zei Saakashvili dat elke burger van Georgië klaar moet zijn voor verdediging, en dat elke familie en elk huis een ‘burcht van verzet’ moet worden. Daarbij benadrukte hij dat de verdediging van Georgië niet alleen in handen moet zijn van het professionele leger: ‘als het moment daar is moet elke Georgische man en vrouw vechten voor Georgië’.
Militaristische en nationalistische onderwijshervormingen
Na zijn nieuwjaarstoespraak, pleitte de president op 12 januari voor ‘militair-patriottische’ lessen op Georgische scholen. Zijn argumentatie was daarbij dat deze lessen nodig waren zodat ‘kinderen in elk geval veel gaan begrijpen over hun land; en ook, zoals we al hebben gezien, kan er van alles gebeuren, en Georgiërs moeten hun dorp, stad of regio kunnen verdedigen’. Volgens hem wordt dit systeem in werking gezet zodat ‘elke persoon betrokken kan worden bij de verdediging van het land’. Volgens een woordvoerster van de president betekent militair-patriottisch onderwijs ‘training in burgerlijke verdediging; stimulering van een soldaten-psyche en lessen in de Georgische militaire geschiedenis’. Dit type onderwijs wordt vanaf september 2010 ingevoerd en zal worden gegeven door gepensioneerde legerofficieren. In dezelfde toespraak zei Saakashvili (in een duidelijke referentie naar Rusland): ‘als een land met een vijf keer zo korte geschiedenis ons historisch gebied betwist dan betekent dat [daar] beslissingen worden genomen door hele domme mensen’.
Na zijn nieuwjaarstoespraak, pleitte de president op 12 januari voor ‘militair-patriottische’ lessen op Georgische scholen. Zijn argumentatie was daarbij dat deze lessen nodig waren zodat ‘kinderen in elk geval veel gaan begrijpen over hun land; en ook, zoals we al hebben gezien, kan er van alles gebeuren, en Georgiërs moeten hun dorp, stad of regio kunnen verdedigen’. Volgens hem wordt dit systeem in werking gezet zodat ‘elke persoon betrokken kan worden bij de verdediging van het land’. Volgens een woordvoerster van de president betekent militair-patriottisch onderwijs ‘training in burgerlijke verdediging; stimulering van een soldaten-psyche en lessen in de Georgische militaire geschiedenis’. Dit type onderwijs wordt vanaf september 2010 ingevoerd en zal worden gegeven door gepensioneerde legerofficieren. In dezelfde toespraak zei Saakashvili (in een duidelijke referentie naar Rusland): ‘als een land met een vijf keer zo korte geschiedenis ons historisch gebied betwist dan betekent dat [daar] beslissingen worden genomen door hele domme mensen’.
Het beeld dat door de bovengenoemde uitspraken en plannen wordt geschetst is verontrustend. Het feit dat al deze uitspraken in een vrij korte periode zijn gedaan spreekt van een bewuste nieuwe koers, waarbij het de bedoeling is Georgiërs in geest en daad te militariseren. Gecombineerd met Saakashvili’s uitspraken van september jl. over het ‘terugwinnen wat Rusland heeft ingenomen’ belooft dit niet veel goeds.
Georgische burger andere prioriteiten?
Hoewel het verlies van Zuid Ossetië en Abkhazië destijds heeft geleid tot ingrijpende politieke ontwikkelingen, met een gepolariseerde politieke arena en een oppositie die het ontslag van Saakashvili eiste, is de situatie nu anders. Uit eigen ervaring weet ik dat er verbazingwekkend weinig wordt gepraat over de oorlog en de gevolgen daarvan in het dagelijks leven van gewone Georgiërs. In meerdere bezoeken aan het land sinds de oorlog van Augustus 2008, heb ik ook geen militante houdingen gezien of oproepen gehoord tot het militair herinnemen van Zuid Ossetië en Abkhazië onder de gewone mensen, maar ook niet onder politici. Integendeel, de kwestie lijkt niet te spelen. De mensen spreken er niet uit zichzelf over, lijken genoeg andere zaken aan hun hoofd te hebben, en als er specifiek naar gevraagd wordt, dan wordt soms wel de hoop geuit dat de genoemde gebieden ooit nog bij Georgië zullen horen, maar dat moet dan in elk geval geweldloos verlopen. Of dit überhaupt nog mogelijk is wordt overigens achterwege gelaten.
Georgische burger andere prioriteiten?
Hoewel het verlies van Zuid Ossetië en Abkhazië destijds heeft geleid tot ingrijpende politieke ontwikkelingen, met een gepolariseerde politieke arena en een oppositie die het ontslag van Saakashvili eiste, is de situatie nu anders. Uit eigen ervaring weet ik dat er verbazingwekkend weinig wordt gepraat over de oorlog en de gevolgen daarvan in het dagelijks leven van gewone Georgiërs. In meerdere bezoeken aan het land sinds de oorlog van Augustus 2008, heb ik ook geen militante houdingen gezien of oproepen gehoord tot het militair herinnemen van Zuid Ossetië en Abkhazië onder de gewone mensen, maar ook niet onder politici. Integendeel, de kwestie lijkt niet te spelen. De mensen spreken er niet uit zichzelf over, lijken genoeg andere zaken aan hun hoofd te hebben, en als er specifiek naar gevraagd wordt, dan wordt soms wel de hoop geuit dat de genoemde gebieden ooit nog bij Georgië zullen horen, maar dat moet dan in elk geval geweldloos verlopen. Of dit überhaupt nog mogelijk is wordt overigens achterwege gelaten.
Saakashvili op ramkoers?
Wat president Saakashvili nu doet is daarom erg verrassend. Sterker nog, het is gevaarlijk. Wat hij met zulke retoriek bereikt – mits hij succesvol is – is het aanwakkeren van een gevoel van acute dreiging, het aanmaken van een beeld van een sterke doch moreel minderwaardige externe vijand die elk moment Georgië kan aanvallen en een jeugd – een volgende generatie - die sterk gemilitariseerd is in een onderwijssysteem dat te makkelijk gebruikt kan worden voor propaganda en indoctrinatie van het officiële, militante standpunt. Voor een bevolking die tot nu toe erg redelijk en vreedzaam is gebleven. is deze combinatie verontrustend.
Wat president Saakashvili nu doet is daarom erg verrassend. Sterker nog, het is gevaarlijk. Wat hij met zulke retoriek bereikt – mits hij succesvol is – is het aanwakkeren van een gevoel van acute dreiging, het aanmaken van een beeld van een sterke doch moreel minderwaardige externe vijand die elk moment Georgië kan aanvallen en een jeugd – een volgende generatie - die sterk gemilitariseerd is in een onderwijssysteem dat te makkelijk gebruikt kan worden voor propaganda en indoctrinatie van het officiële, militante standpunt. Voor een bevolking die tot nu toe erg redelijk en vreedzaam is gebleven. is deze combinatie verontrustend.
Ook kan het niet bepaald bevorderend zijn voor de diplomatieke betrekkingen in de regio, of het heropbouwen van relaties met Rusland, Zuid Ossetië en Abkhazië; wat op de lange duur nodig zal zijn, hoe de ontwikkelingen ook zullen verlopen. Of je het wil of niet, in dat regio heb je geen andere keus dan een manier vinden om vreedzaam naast elkaar te leven, en de retoriek van president Saakashvili helpt hier bepaald niet bij.