Publieksbijeenkomst over Oezbekistan

Door Marianna Tsirelson, Information Officer Alfred Mozer Stichting (AMS)

De hele dag stond in het teken van Oezbekistan en bood een zeer gevarieerd programma. Het hoofdonderdeel bestond uit drie panels. In het eerste panel discussieerden Oezbeekse schrijvers, dichters en de Amerikaanse socioloog Laura Adams over hoe kritiek op de regering wordt geuit via kunst. Media-analiste Annemarie Knars gaf vervolgens een beknopte analyse over “Oezbekistan in de media”, waaruit bleek dat de Nederlandse media geringe aandacht schenkt aan Oezbekistan. 
 
Geen ruimte voor verandering in het systeem
Het politieke panel werd verzorgd door de AMS en voorgezeten door Kirsten Meijer (voormalig senior project manager van de AMS). Jan Marinus Wiersma, voormalig lid van het Europees Parlement voor de PvdA en André Gerrits, Jean Monnet hoogleraar van Europese Studies aan de UvA en voorzitter van de AMS, bespraken de politieke situatie in Oezbekistan en hoe de EU kan bijdragen aan het democratiseringsproces.

André Gerrits gaf aan dat de oppositie in het land gemarginaliseerd is en te verdeeld om zich te verenigen. Bovendien geniet de oppositie in ballingschap te weinig steun van de bevolking in haar moederland. Enige verandering in het systeem zou vanuit het regime zelf moeten komen. Deze is momenteel echter te totalitair. Volgens Gerrits waren de sancties van de EU die in oktober zijn opgeheven, slechts van symbolische aard. Een embargo op wapens dwingt het regime namelijk niet om het systeem te veranderen, dit in tegenstelling tot een visumverbod of de bevriezing van aandelen. Met betrekking tot het Andijan incident in 2005 zijn de feiten nog steeds onduidelijk, hoewel het regime nog altijd claimt dat de demonstranten radicale islamieten waren. Hierop kwamen er reacties uit de zaal van mensen die getuigen waren in Andijan. Een journaliste uit Oezbekistan gaf aan dat er geen radicale islamieten bij betrokken waren, maar dat de demonstranten voornamelijk mensen waren die opkwamen voor hun privé-ondernemingen.  

Geen bilaterale betrekkingen met NL 
Een vertegenwoordiger van het Ministerie van Buitenlandse Zaken maakte duidelijk dat Nederland geen bilaterale betrekkingen met Oezbekistan heeft. Er is geen Nederlandse ambassade in Tasjkent en het buitenlands beleid gaat via de EU. Het ministerie heeft wel een aantal (vraaggerichte) projecten lopen in Oezbekistan.

Geen drukmiddel vanuit de EU
Jan Marinus Wiersma benadrukte dat er ook vanuit de EU geen sprake is van een beleid ten aanzien van Oezbekistan. Daarnaast kan de relatie met Oezbekistan niet afzonderlijk worden gezien van betrekkingen met heel Centraal Azië. Zonder een politiek drukmiddel is het verder voor de EU moeilijk om invloed in de regio te hebben. Centraal Azië heeft namelijk niet de intentie om te integreren in de EU, maar is slechts uit op samenwerking. Als Kazakhstan het OVSE voorzitterschap in 2010 goed doorstaat, zou dit een positieve invloed kunnen hebben op andere landen in de regio. 
 
Beperkte toegang tot informatie
Michiel Krielaars, Rusland correspondent voor het NRC Handelsblad, discussieerde mee via een live skype verbinding. Hij legde uit dat er in Nederland zo weinig media-aandacht is voor Oezbekistan, omdat het voor journalisten moeilijk is om in het land aan informatie te komen. Zelf komt hij dan ook aan informatie via Oezbeken in Moskou.

Er werd geconcludeerd dat de politieke situatie in Oezbekistan aan het verslechteren is. Op korte termijn is er geen sprake van ‘openheid’ van het systeem. Elke vorm van verandering zou dan ook van binnen de regering moeten komen.
   
Kinderen in de katoenteelt
De dag werd afgesloten met een talkshow over kinderarbeid in Oezbekistan, fairtrade en de Nederlandse regelgeving. Gerard Oonk, expert op het gebied van kinderarbeid beleid, Rebecca Attwood, van de EJF en Maaike Schouten, werkzaam voor het duurzaam katoen en textiel programma van Solidaridad, praatten over hoe het regime aangepakt kan worden als het gaat om kinderen die helpen bij katoenplukken.  
 
Naast het hoofdprogramma werden er in de kleine zaal gedurende de hele dag een selectie van Oezbeekse films en documentaires vertoond. Ook kon men een fototentoonstelling over kinderarbeid in de Oezbeekse katoenteelt bezichtigen. Bezoekers konden daarnaast genieten van typische Oezbeekse hapjes.