Onderdrukking in Oezbekistan
Door Marianna Tsirelson, Information Officer AMS
Volgens critici en mensenrechtenactivisten gaat het de EU met name om het verbeteren van relaties met een land dat een belangrijke energieleverancier zou kunnen zijn, dit in het kader van energiediversificatie. Het kan gezegd worden dat buiten strategische belangen er weinig belangstelling is voor Oezbekistan in de EU en in de rest van de wereld. Tevens blijven de ernstige mensenrechtenschendingen, alsmede de onderdrukkende politieke situatie in het land onderbelicht.
Geen ruimte voor politieke ‘openheid’
In Oezbekistan ligt alle macht bij President Islom Karimov die al sinds 1990 aan de macht is. Het land heeft vier politieke partijen die officieel zijn toegestaan en alle zetels in het parlement hebben. Ze zijn echter allemaal loyaal aan de president. De oppositie heeft weinig kans om voet aan de grond te krijgen, gezien de enorme politieke marginalisatie in het land. Daarnaast is het extreem gevaarlijk om politiek actief te zijn, doordat vervolgingen aan de orde van de dag zijn. Dit geldt ook voor de oppositie in ballingschap. Volgens de Birdamlik (Solidariteit) beweging in Tasjkent, zijn er in de afgelopen 20 jaar meerdere groeperingen en partijen geweest die niet in staat waren om een daadwerkelijke dreiging te vormen voor het regime. Volgens Oezbeekse analisten ontbreekt het de oppositie in ballingschap aan een duidelijk plan van aanpak. Zij beweren dat de oppositie alleen de situatie in Oezbekistan kan beïnvloeden door te lobbyen bij internationale organisaties.
In juli heeft de oppositie opnieuw geprobeerd zich te verenigen. Leiders van een nieuwe groep genaamd Andija-Justice and Revival en de ERK partij -wiens doel het is om van Oezbekistan een parlementaire democratische republiek te maken- besloten de zogenaamde May 13 Alliance op te zetten. Volgens Komron Aliev, een Oezbeekse politieke wetenschapper, zal deze beweging moeite hebben om zich te organiseren, gezien de geschiedenis van de oppositie in Oezbekistan.
Schandalige mensenrechtensituatie
Gedurende de twintig jaar dat president Karimov aan de macht is, is de situatie op het gebied van mensenrechten, kinderarbeid en mediacensuur verslechterd. Volgens de Amerikaanse NGO Freedom House bevindt Oezbekistan zich ergens tussen landen als Noord Korea en Burma als het gaat om mensenrechten. Verder ontbreekt het Oezbekistan aan alle vormen van vrijheid. Zo is er geen vrijheid van meningsuiting, vrijheid van godsdienst en het rechtssysteem wordt beheerd door de staat. De gevangenissen zitten vol politieke gevangen die dikwijls niet ontkomen aan martelingen en andere vormen van mishandeling.
Interessante energiepartner
In de regio van de voormalige Sovjet-Unie staat Oezbekistan op de derde en vierde plaats als het gaat om olie en gas reserves. Daarnaast is het land een belangrijke gasleverancier aan het worden. Gezien dit gegeven is Oezbekistan een interessante potentiële partner voor de EU, die de relaties met de Centraal Aziatische landen probeert aan te halen om zo de energielevering in de toekomst te verzekeren en minder afhankelijk te zijn van Russisch gas. In 2005 is de relatie tussen de EU en Oezbekistan echter verslechterd. De EU legde een aantal sancties op nadat Oezbekistan weigerde een onderzoek te starten naar aanleiding van het hardhandige optreden van de Oezbeekse autoriteiten tegen demonstranten in de stad Andijan. Volgens getuigen werden in dit incident honderden demonstranten gedood door troepen van het staatsleger. Een jaar geleden besloot de EU het visum embargo voor Oezbeekse topambtenaren op te heffen, omdat Oezbekistan volgens de EU voortgang had geboekt op het gebied van mensenrechten. Het wapenembargo bleef nog in stand, maar werd op 27 oktober dit jaar opgeheven. Volgens Amnesty International heeft Oezbekistan niet genoeg vooruit gegaan op het gebied van mensenrechten en heeft de EU een fout gemaakt. Hiermee is misschien wel het enige middel om internationale druk op het land uit te oefenen verloren gegaan.
Vooruitzichten
Op 27 december vinden er parlementaire verkiezingen plaats in Oezbekistan. De kans dat deze verandering in het onderdrukkende systeem kunnen brengen is gering. Aangezien de president alle beslissingen maakt in het land, zal de interesse van de bevolking in de verkiezingen zeer klein zijn.
Discussieer mee over Oezbekistan op het ééndaagse evenement Uzbekistandards: The forgotten dictatorship. Klik hier voor meer informatie en aanmeldingen.