Nieuwe politieke gevangenen in Belarus
2 maart 2009
De relatieve politieke dooi in Belarus gedurende en na de parlementsverkiezingen van september 2008 stelde velen hoopvol. Er waren geen politieke gevangenen meer, de oppositie kreeg meer kans om campagne te voeren en onlangs werden er twee onafhankelijke kranten en één oppositiebeweging geregistreerd. Maar de verwachtingen lijken nu te groot te zijn geweest. Niemand van de oppositie kwam uiteindelijk in het parlement, de positieve veranderingen zijn makkelijk te herroepen, en daarnaast zegt de oppositie dat er nu vijf nieuwe politieke gevangenen zijn.
Door Marina Ohanjanyan, projectmedewerker AMS
Begin februari werden drie vooraanstaande ondernemers gearresteerd op beschuldigingen van, onder andere, het in brand steken van het huis van een politieman vijf jaar geleden. De oppositie is er echter van overtuigd dat de echte redenen politiek zijn. Alle drie hebben zich ingezet voor de rechten van ondernemers en worden ook wel de ‘leaders of the entrepreneurs’ genoemd. Gedurende de afgelopen paar jaar hebben zelfstandige ondernemers in verschillende steden in Belarus regelmatig geprotesteerd tegen wetten die ze het leven moeilijk maken (van hoge huurprijzen en belastingen tot het gebod om alleen familieleden in dienst te nemen). De drie hangt maximaal 10 à 12 jaar gevangenisstraf boven het hoofd.
Huisarrest
Daarnaast zijn twee deelnemers van de ‘zaak van de 14’ weer gearresteerd. De ondertussen beruchte rechtzaak in Belarus is tegen 14 oppositieactivisten die op 10 januari 2008 demonstreerden voor de rechten van winkeliers. Activist van de ‘Young Front’ (van de oppositiepartij Belarus Popular Front) Artyom Dubski, die sindsdien in Oekraïne woonde, werd opgepakt onderweg naar een protest actie in Minsk op 14 februari jl. Maxim Dashuk werd niet lang daarna opgepakt in dezelfde zaak, omdat hij zijn huisarrest verbrak. De 17-jarige was gedwongen om te werken en zo zijn familie te helpen onderhouden nadat zijn vader in 2008 overleed. Hij is onlangs weer onder huisarrest geplaatst.
Daarnaast zijn twee deelnemers van de ‘zaak van de 14’ weer gearresteerd. De ondertussen beruchte rechtzaak in Belarus is tegen 14 oppositieactivisten die op 10 januari 2008 demonstreerden voor de rechten van winkeliers. Activist van de ‘Young Front’ (van de oppositiepartij Belarus Popular Front) Artyom Dubski, die sindsdien in Oekraïne woonde, werd opgepakt onderweg naar een protest actie in Minsk op 14 februari jl. Maxim Dashuk werd niet lang daarna opgepakt in dezelfde zaak, omdat hij zijn huisarrest verbrak. De 17-jarige was gedwongen om te werken en zo zijn familie te helpen onderhouden nadat zijn vader in 2008 overleed. Hij is onlangs weer onder huisarrest geplaatst.
Europees partnerschap?
Ondertussen is president Alyaksandr Lukashenko nog steeds op zoek naar toenadering met de Europese Unie(EU). Tevens toont hij interesse in het Oost-Europees partnerschap: het aanbod van hechtere relaties tussen de EU en zes ex-Sovjet landen – inclusief Belarus - onder voorbehoud van, onder andere, politieke hervormingen. Het partnerschap is een opstapje van het Europees Nabuurschapbeleid en komt als reactie op de instabiliteit in de regio en de invloed van Rusland. Het idee is om een hechtere relatie te vormen tussen de EU en de 6 landen op het gebied van bijvoobeeld energie en handel. En dus worden er in Belarus mensenrechtencomités opgericht, nieuwe media wetten aangenomen die het leven van journalisten makkelijker zouden moeten maken, en, zoals al genoemd, onafhankelijke kranten en bewegingen geregistreerd.
Ondertussen is president Alyaksandr Lukashenko nog steeds op zoek naar toenadering met de Europese Unie(EU). Tevens toont hij interesse in het Oost-Europees partnerschap: het aanbod van hechtere relaties tussen de EU en zes ex-Sovjet landen – inclusief Belarus - onder voorbehoud van, onder andere, politieke hervormingen. Het partnerschap is een opstapje van het Europees Nabuurschapbeleid en komt als reactie op de instabiliteit in de regio en de invloed van Rusland. Het idee is om een hechtere relatie te vormen tussen de EU en de 6 landen op het gebied van bijvoobeeld energie en handel. En dus worden er in Belarus mensenrechtencomités opgericht, nieuwe media wetten aangenomen die het leven van journalisten makkelijker zouden moeten maken, en, zoals al genoemd, onafhankelijke kranten en bewegingen geregistreerd.
De oppositie vraagt zich echter af of deze maatregelen wel effectief en/of echt positief zullen zijn. Het is nog maar de vraag of de mensenrechtencomités ook echt iets voor het zeggen zullen hebben. Het zogenaamd positieve karakter van de nieuwe mediawet wordt ten zeerste betwijfeld door de Belarus Association of Journalists (BAJ). De registratie van kranten en bewegingen kan erg gemakkelijk teruggetrokken worden omdat er geen relevante veranderingen in de wet zijn aangebracht.
Druk verkeer
De maatregelen zijn dus vooral cosmetisch, en gericht op het westen, en vooral de EU. In oktober 2008 heeft de laatste besloten om sommige sancties tegen Belarus tijdelijk op te heffen. Deze sancties waren gericht tegen hooggeplaatste personen in Lukashenko’s regime. Zo kregen ze bijvoorbeeld geen EU visa en werden hun fondsen in EU landen bevroren. In oktober werd met name de visa ban met enkele uitzonderingen opgeheven. Binnenkort komt deze beslissing weer ter discussie. Ook wordt in maart besloten of Belarus mee mag doen aan het Oost-Europees partnerschap. Het is dus begrijpelijk dat er momenteel een druk verkeer is tussen de EU en Belarus in de vorm van allerlei delegaties en vertegenwoordigers die terplekke de situatie willen bestuderen. Het meest opmerkelijk bezoek was daarbij dat van Javier Solana, hoge vertegenwoordiger voor het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB), die voor het eerst afreisde naar Belarus om leiders van beide kampen – regering en oppositie – te ontmoeten.
De maatregelen zijn dus vooral cosmetisch, en gericht op het westen, en vooral de EU. In oktober 2008 heeft de laatste besloten om sommige sancties tegen Belarus tijdelijk op te heffen. Deze sancties waren gericht tegen hooggeplaatste personen in Lukashenko’s regime. Zo kregen ze bijvoorbeeld geen EU visa en werden hun fondsen in EU landen bevroren. In oktober werd met name de visa ban met enkele uitzonderingen opgeheven. Binnenkort komt deze beslissing weer ter discussie. Ook wordt in maart besloten of Belarus mee mag doen aan het Oost-Europees partnerschap. Het is dus begrijpelijk dat er momenteel een druk verkeer is tussen de EU en Belarus in de vorm van allerlei delegaties en vertegenwoordigers die terplekke de situatie willen bestuderen. Het meest opmerkelijk bezoek was daarbij dat van Javier Solana, hoge vertegenwoordiger voor het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB), die voor het eerst afreisde naar Belarus om leiders van beide kampen – regering en oppositie – te ontmoeten.
Beloning?
Het is moeilijk te voorspellen wat de EU uiteindelijk besluit. Het is ook een lastige beslissing. Is het belangrijker om de positieve veranderingen – hoe gering ook - te belonen omwille van een constructieve dialoog, of is de prijs van de blijvende repressie te hoog? Aan de andere kant, gezien het feit dat de politieke dooi die in oktober 2008 nog reëel leek uitblijft, met nieuwe politieke gevangenen en twijfelachtige hervormingen, is het onduidelijk wat er nu precies beloond zou moeten worden.
Het is moeilijk te voorspellen wat de EU uiteindelijk besluit. Het is ook een lastige beslissing. Is het belangrijker om de positieve veranderingen – hoe gering ook - te belonen omwille van een constructieve dialoog, of is de prijs van de blijvende repressie te hoog? Aan de andere kant, gezien het feit dat de politieke dooi die in oktober 2008 nog reëel leek uitblijft, met nieuwe politieke gevangenen en twijfelachtige hervormingen, is het onduidelijk wat er nu precies beloond zou moeten worden.