De politieke partijen in Rusland gehusseld

Door Marina Ohanjanyan, projectmedewerker AMS
 
In de afgelopen paar weken zijn drie politieke oppositiepartijen opgehouden met bestaan: de Democratic Party, Civil Force en Union of Rightist Forces (SPS). Het plan was al ruim een maand bekend en werd in de Russische media al gauw tot ‘het nieuwste Kremlin project’ gedoopt. Het was namelijk direct al duidelijk dat het initiatief voor het project van ‘bovenaf’ kwam. De SPS had er nog de meeste moeite mee. Een week voor de geplande bijeenkomst waarop het officieel moest worden besloten, stelden de afdelingen Moskou en St. Petersburg dat ze het niet eens waren met het project en zorgden ze op de algemene vergadering voor veel ophef. Voormalig presidentskandidaat en gouverneur van Nizhny Novgorod Boris Nemtsov stelde zelfs voor om de financiële problemen van de SPS – die als één van de voornaamste redenen voor het initiatief werden gegeven – op zich te nemen zolang de partij maar onafhankelijk blijft. Ook de oppositiepartij Yabloko riep de leden van de drie partijen op om over te stappen. Hierbij stelde de Yabloko leiders zelfs dat het er niet meer toe deed wat voor loyaliteiten de leden van de voormalige partijen eerst hadden, als ze maar geen ‘politieke dood’ wilden sterven. Dit mocht allemaal niet baten. Op 15 November waren de drie partijen officieel opgeheven, en een dag later was de nieuwe ‘The Right Cause’ gevormd.

Nieuwe poging van de oppositie
Misschien gerelateerd hieraan is het ontstaan van een andere groep – ditmaal een ware oppositiebeweging. De beweging heeft de werktitel ‘Solidarnost’ (solidariteit) aangenomen – een toegegeven referentie naar de legendarische Poolse voorganger – en heeft op 13 December haar officiële opening gepland. Solidarnost’ wordt gevormd door vooraanstaande oppositiepolitici zoals de bovengenoemde Nemtsov, Gary Kasparov (‘Other Russia’), Nikita Belykh (voormalig leider SPS), Maksim Reznik (Yabloko St. Petersburg) en anderen. Er is bewust gekozen om er geen politieke partij van te maken omdat men dat onrealistisch acht in een land als Rusland. Er is ook besloten om in plaats van de traditionele “één-partijleider” de beweging te laten leiden door een bestuursgroep; zo hopen de leiders persoonlijke rivaliteit te voorkomen, wat vooralsnog erg speelt in de Russische politiek. Merkwaardig is ook een andere bewuste keuze, om geen referenties te maken naar ‘democratie’ in de titel van de beweging. Dit roept namelijk negatieve associaties op bij de Russische bevolking, die dan vooral moet denken aan de donkere crisisjaren van de jaren 90 onder leiding van de democraten. Het zegt ook wel iets over de moeizame weg die de Russische democraten nog voor zich hebben.

Ondemocratische wijzigingen van bovenaf
De nieuwe initiatieven stammen misschien uit een gevoel van naderend onheil. Onlangs heeft de Doema constitutiewijzigingen van president Medvedev aangenomen in de eerste en tweede lezing. Volgens de veranderingen wordt de presidentiële ambt van vier naar zes jaar verlengd en die van de Doema van vier naar vijf jaar. Van de derde en laatste lezing wordt hetzelfde resultaat verwacht. Daarna moeten de veranderingen nog wel door het senaat en regionale parlementen worden goedgekeurd, maar de eerste – en waarschijnlijk de grootste – stap is gezet. De veranderingen gelden overigens niet voor de huidige regering en dus opperde de oppositie gelijk dat dit wel eens zou kunnen betekenen dat Medvedev in het komende jaar aftreedt en er vroege verkiezingen plaatsvinden waarmee Poetin weer aan de macht komt, ditmaal voor 6 jaar. Deze geruchten worden overigens ontkend door de autoriteiten. Er werd ook al in de Doema gepraat over het verdubbelen van de ledendrempel voor de registratie van politieke partijen tot 100.000; wat zou betekenen dat veel oppositiepartijen niet zouden kunnen voortbestaan. Als je dan ook nog denkt aan de financiële crisis die naar verwachting over ongeveer een halfjaar zich een weg zal banen door het crisisfonds van de regering, is het plaatje rond.

Kansen in het vooruitzicht?
Het is dus logisch dat de oppositie op zoek is naar manieren om te blijven bestaan. Het is al vrij duidelijk dat de Right Cause geen realistisch alternatief is. Of Solidarnost dat wél is moet nog blijken. De grootste obstakel die de beweging zal moeten overwinnen heeft, paradoxaal genoeg, veel te maken met de kiezer zelf. De regerende United Russia met Poetin en Medvedev aan het hoofd is nog altijd uiterst populair door de uitgebreide propaganda, de angst voor het onbekende en vooral de economische groei van de recente jaren die over het algemeen wordt verbonden aan de huidige machthebbers. In een TV programma uit 2005 had Boris Nemtsov al voorspeld dat er een financiële crisis zou toeslaan rond het jaar 2008 en dat dit het moment zou zijn voor de democratische oppositie in Rusland om in te grijpen. 2009 zou dus potentieel een interessant jaar kunnen worden voor Rusland. Of de oppositie de kans krijgt om die potentie ook waar te maken is, ondanks Nemtsov’s optimisme in het verleden, nog maar de vraag gezien alle tegenwerking waar ze mee te kampen hebben- en nog ongetwijfeld zullen krijgen.