Kyrgyzstan: niet de kredietcrisis maar het water

Door Willem Hendrik de Beaufort

Alledaagse sombere gebeurtenissen
Een sociaaldemocratische parlementariër werd op 30 september ontvoerd toen hij het café verliet waar hij met vrienden had gegeten en is sindsdien niet meer gezien. De secretaris van de Nationale Veiligheidsraad is afgetreden vanwege de corruptie die hij constateerde in de naaste omgeving van de President. Hij heeft een eigen oppositiepartij opgericht. De voorzitster van de centrale kiescommissie heeft, kort na de lokale verkiezingen, het land verlaten en verblijft nu in Moskou. Vertegenwoordigers van de oppositie onder leiding van Omurbek Tekebayev, de voorzitter van de socialistische Ata Meken partij, hebben haar daar opgezocht. Andere leiders van de oppositie onder wie de oud - procureur - generaal Beknazarov hebben op 18 november een grote openbare manifestatie gehouden in de stad Talas. Alle leiders van oppositionele groepen, onder wie ex-premier Atambayev, hebben op 3 november een pact getekend, gericht op aftreden van President Bakyev en op verandering van de Grondwet.

Kirgiezen zijn gewend aan dit type gebeurtenissen en weten uit ervaring dat ze niet tot verandering in hun situatie leiden. Toch moeten we ons blijven verbazen dat de oppositie überhaupt de kans krijgt zich te uiten, terwijl deze in de vier andere landen van Centraal-Azië wordt doodgezwegen, dan wel langdurig opgeborgen. Kyrgyzstan mocht een jaar lang fungeren als voorzitter van de Shanghai Cooperation Organisation met landen als Wit-Rusland en China, die niet bekend staan vanwege de ruimte die ze aan oppositie geven.

Kirgiezen zonder elektriciteit
Wel nieuw is het verschijnsel dat het waterrijkste land van Centraal-Azië te lijden heeft gehad onder zodanige droogte dat het volume van het Toktogul stuwmeer ongeveer op 60% ligt van dat op dezelfde datum vorig jaar. Dit reservoir is de voornaamste bron van hydro-elektrische energie voor het land, dat is 90% van alle energie in het land. Om waterdruk en dus energie voor de wintermaanden te bewaren, is de elektriciteit tot november gerantsoeneerd geweest. Die rantsoenering heeft de vorm gekregen van onderbrekingen in de hoofdstad Bisjkek aanvankelijk zes uur per etmaal, sinds 1 september. In de andere regio’s was dit twaalf uur en in de regio Batken (grensgebied met Oezbekistan en Tajikistan) zelfs zestien uur. In de Ramadanmaand werd overal elektriciteit aangeboden van 3 tot 6 uur ’s ochtends en van 7 tot 10 uur ’s avonds. Intussen is het aantal verkeersongevallen in Bisjkek in de afgelopen maanden verdubbeld omdat de niet werkende stoplichten niet steeds vervangen konden worden door verkeersregelaars.

Hoe verder?
Er zijn enkele initiatieven genomen om de gevolgen voor de bevolking van het land te beperken. De vroegere premier Felix Kulov, bijgenaamd “ijzeren Felix”, lijkt een comeback te maken als directeur van het ontwikkelingsbureau voor kleine en middelgrote energiecentrales. Zijn plannen moeten leiden tot vermindering van de afhankelijkheid van het Toktogulbassin, zowel door de inrichting van veertig kleine hydro-elektrische centrales als door die van kolencentrales. Hij werkt hierbij samen met investeerders uit China, Zuid-Korea en Duitsland. Hiernaast heeft de Amerikaanse regering een speciaal hulpprogramma voor energievoorziening voor ziekenhuizen en voor voedsel afgekondigd. De energiecommissie van het GOS (Gemenebest van Onafhankelijke Staten) is er daarentegen niet in geslaagd om overeenstemming te bereiken over een schema voor onderlinge verdeling van hydro-energie.